Joost bespreekt de rol en actieve inbreng van kinderen in de jeugdbescherming. Hij constateert dat zowel van de kant van de wetgever als van de kant van de rechtspraak wordt gestreefd naar verbetering van de participatie van kinderen in jeugdbeschermingszaken. Maar hij signaleert ook dat met name buiten de rechtszaal, bij de ketenpartners - Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming en Gecertificeerde Instellingen - voor en na de zitting bij de rechter nog veel verbetering geboden is. Hij wijst er op dat in ons systeem een professional ontbreekt, die het kind gedurende de hele procedure volledig begeleidt bij de inbreng van zijn stem.

In deze presentatie worden de eerste bevindingen gepresenteerd van het Luister onderzoek naar kinderparticipatie rondom ouderlijke scheiding. Hoewel het recht van kinderen om gehoord te worden breed wordt erkend, zijn hun stem en participatie in de praktijk nog niet altijd voldoende gewaarborgd. Bovendien is nog beperkt bekend hoe kinderparticipatie het beste kan worden vormgegeven en welke effecten deze heeft op het welzijn en functioneren van kinderen. De presentatie gaat in op de aanleiding en opzet van het interdisciplinaire onderzoek. Vervolgens worden de bevindingen over kinderparticipatie in de rechtbank gepresenteerd, gebaseerd op interviews met rechters en jongeren, vragenlijsten en observaties van kindgesprekken. Daarbij wordt stilgestaan bij zowel de sterke punten van de huidige praktijk als de aanknopingspunten voor verdere verbetering van de participatie van kinderen in scheidingsgerelateerde procedures.

Leerdoelen:
Deze presentatie geeft deelnemers inzicht in de factoren die betekenisvolle kinderparticipatie bevorderen of juist belemmeren en in de aanknopingspunten voor verbetering van de rechtspraktijk.

Ivonne laat zien dat de invoering van het nieuwe ‘consentmodel’ op seksueel gebied, bezien vanuit de invalshoek van minderjarigen, betekent dat zij hierbij net zomin als in het verleden aan zet zijn. Zij wijst erop, dat het vaak een ouder is, die ervoor kiest om dwars tegen de wens van zijn kind aangifte te doen bij de politie en daarmee te vragen om strafrechtelijke vervolging. In de omgang met dit soort zaken blijkt de gedachte van shared decisionmaking nog vrijwel geheel afwezig.

Artikel 40 van het Kinderrechtenverdrag stelt dat minderjarigen recht hebben op een speciale pedagogische benadering als zij worden verdacht van een strafbaar feit en dat daarbij rekening wordt gehouden met hun leeftijd. Toch zien we grote verschillen tussen landen wat betreft de benadering van minderjarigen in het jeugdstrafproces. Dat betreft niet alleen de leeftijdsgrenzen, maar ook het type dialoog dat in het jeugdstrafproces centraal staat. Maar werkelijk recht doen aan de stem van de jongere in het jeugdstrafrecht vereist aandacht voor nog een heleboel andere zaken, zoals de inrichting van de zittingsruimte, de gesprekstechniek van de professionals, het minimaliseren van juridisch jargon, de bevordering van de actieve participatie van de minderjarige en waar gewenst de actieve betrokkenheid van de ouders.

Leerdoelen:

• Inzicht in de pedagogisch sterke en zwakke kanten van het jeugdstrafproces in ons land.
• Het aanreiken van concrete verbeterpunten

Forensisch orthopedagoog Stephanie Rap onderzocht de rol en betrokkenheid van minderjarigen in de asielprocedure in Nederland, van degenen die alleen naar Nederland komen en zij die in gezinsverband komen. Zij constateert dat de asielprocedure voor vluchtelingen niet goed is ingericht op het horen van minderjarigen. Ze adviseert de informatievoorziening te verbeteren en ondervragers beter te trainen. Voor kinderen heeft ze speciaal informatiemateriaal ontwikkeld om hen over de asielprocedure en kinderrechten in Nederland te informeren.

Het horen van kinderen door de kinderrechter is inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van de Nederlandse rechtspraktijk. Althans, zo lijkt het. In wetgeving, verdragen en beleidsstukken is de stem van het kind stevig verankerd. Kinderen hebben recht om gehoord te worden, hun mening moet worden meegewogen en hun positie verdient bescherming. Maar wie verder kijkt dan de juridische uitgangspunten en zich richt op de dagelijkse praktijk, ziet dat “het horen van het kind” grote verschillen kent. De wijze waarop een kinderrechter een minderjarige hoort, verschilt aanzienlijk per rechtsgebied. Laten we wat goed doet, goed volgen!

Leerdoelen:

• Inzicht in verschillen in horen van kinderen per rechtsgebied in de praktijk
• Hoe te komen tot een kindgerichte hoor-praktijk in familie -en jeugdzaken

Charlotte presenteert bevindingen van een recent afgeronde studie naar online gesprekken tussen rechters en minderjarigen in familie- en jeugdzaken. Videobellen blijkt efficiënt en kan het voor sommige kinderen makkelijker maken om vanuit hun eigen vertrouwde omgeving met de rechter te praten. Maar er zijn ook risico's aan verbonden.

Maretha gaat in op het probleem met praten waar sommige kinderen ernstig last van hebben. In situaties die voor hen spannend zijn, klappen deze kinderen helemaal dicht - een verschijnsel dat bekend staat als “situationeel of selectief mutisme”. Dit fenomeen blijkt een gevolg van angst en vergt speciale expertise. Zij geeft enkele praktische tips.